Ecdada Saygı Kuşağı

Yer Fındıkzade - Cevdetpaşa Caddesi.. Bu sokakta tarih var. Ama etrafındaki yapılaşma o tarihi görünmez kılıyor. Ölçek uyumsuzluğu, cephe dili kopukluğu ve kontrolsüz müdahaleler, kentsel hafızayı parçalamış. Sorun bina değil, planlama anlayışı. Ortadaki taş kütle (muhtemelen eski bir duvar ya da kalıntı) bağlamdan kopuk. Çevresinde koruma bandı yok. Anlatı yok. Kent hafızası tek başına bırakılmış. Bu saygısızlık bilinçli değil ve sonuç ağır. Bu duvar muhtemelen Geç Dönem Osmanlı veya Erken Cumhuriyet döneminde yapılmış. Yanına gelen apartman kütleleri de felaket.

Ölçek uyumsuz

Cephe dili kopuk

Kat yüksekliği farklı

Ritim yok

Yer Yenikapı Metrosu, Aksaray Aksı.. Burası, tarihin modern hayata 'yenildiği' değil, resmen 'sindiği' bir yer.

Belki yüzlerce yıl önce çok önemli bir yapının parçasıydı, belki bir kenti koruyan surların bir kesitiydi. Ama bugün? Bugün burası bir İSPARK otoparkının tam ortasında, SUV'lar ve binek araçlar arasında sıkışmış, üzerine otlar bürümüş bir kütle.

Tarihine saygılı bir insan olarak beni en çok yaralayan şey bu ilgisizlik. Bir tarafta estetikten tamamen yoksun bir prefabrik kulübe, diğer tarafta ise o muazzam taş işçiliğinin son kalıntıları... Şehrin ortasında adeta sahipsiz bir mezar gibi duruyor. Yanından geçen binlerce insan burayı sadece bir 'moloz yığını' sanıyor olabilir. Çünkü biz ona öyle davranıyoruz.

Eğer bir değeri korumaz ve onu kent yaşamına entegre etmezseniz, o değer zamanla görünmez olur. Bugün bu taşlar sadece bir otoparkın sınırını belirliyor. Yarın belki o da kalmayacak.

Notlar :

-Malzeme: Yapıdaki almaşık örgü sistemi (sıralı taş ve tuğla), tipik bir Geç Roma/Bizans veya Erken Osmanlı karakteristiği taşıyor.

-Durum: Derzlerin boşalmış olması ve bitkilenme, yapının yapısal bütünlüğünü tehdit ediyor. Acilen bir arkeolojik yüzey araştırması ve konservasyon gerektiriyor.

Geçmişe saygı göstermek, onu olduğu gibi kopyalamak mıdır, yoksa ruhunu bugünün teknolojisiyle yeniden yorumlamak mıdır?

Binanın cephesine baktığımızda, modern betonarme bir gövdenin üzerine giydirilmiş geleneksel bir kıyafet görüyoruz. Eliböğründeler, taş dokular ve geniş saçaklar... Hepsi ecdadın estetiğine bir selam niteliğinde. Ancak mimari, sadece bir dış cephe giydirmesi değil, bir yapım tekniğidir. Burada gördüğümüz, tarihin kendisi değil, tarihin modern bir malzemeyle yapılmış illüzyonudur.

Normal şartlar altında 'form fonksiyonu takip eder.' Bu binada ise form, fonksiyonun önüne geçmiş durumda. İçerideki modern ofis veya hizmet alanı ihtiyacı ile dışarıdaki tarihi konak imajı arasında sessiz bir savaş var. Alt katlardaki geniş cam cepheler günümüzün ihtiyacıyken, üst katlardaki dar pencereler geçmişin nostaljisi.

Ecdada gerçek saygı; onların kullandığı kemeri kopyalamak değil, onların gösterdiği malzeme dürüstlüğünü, çevreye duyarlılığı ve insan ölçeğini bugünün şartlarında yeniden keşfetmektir.

Sadece meraktan soruyorum. Yüzyıllar sonra bugünlere bakıldığında  'bizim dönemimizin özgün mimarisi neydi?' sorusuna bu bina nasıl bir cevap verecek?

Yer, Beyoğlu, Taksim Su Terazisi, Elmadağ.. Divan Otel ile evlendirilmiş tarihi bir Su Terazisi. Mimari kimlik karmaşasının son noktası.

Divan Oteli gibi modern bir devin hemen dibinde, bu su terazisi bir "tarihi eser" gibi değil de, sanki inşaat bittikten sonra orada unutulmuş bir trafo binası gibi duruyor. Modern mimari burada tarihi "kucaklamıyor", aksine onu kendi kütlesiyle eziyor ve görünmez kılıyor.

Fonksiyonel İhanet bu bence. Eskiden şehre hayat veren, tazyik dengeleyen o devasa mühendislik harikası, şimdi otelin vale hizmetinin veya otopark trafiğinin ortasında bir refüje dönüşmüş durumda. Yapının dikey heybeti, otelin yatay cam blokları arasında kaybolup gitmiş.

Fotoğrafta gördüğümüz o "kaba tuğla" dolgular var ya... İşte o, modern mimariyle yarışmaya çalışıp kaybeden bir zihniyetin ürünü. "Eskiye benzetelim" bile denmemiş, "Kapatın şurayı, göze batmasın" denmiş. Tarihi taş doku ile yanındaki pürüzsüz beton/cam yüzey arasındaki o geçiş o kadar sert ki, insan bakarken mimari bir "göz kanaması" yaşıyor.

Tarihi bir anıtın etrafı, insanların ona dokunabileceği, onu inceleyebileceği bir meydan veya boşluk olması gerekirken; burası bildiğin "modern bir geçit" haline gelmiş. İnsanlar yanından geçerken onun 300 yıllık bir su terazisi olduğunu değil, sadece yolu daraltan bir taş kütle olduğunu düşünüyor.

Bu su terazisi, I. Mahmud döneminde (1731-1732) inşa edilen Taksim Suyu Tesisleri'nin bir parçasıydı. Şimdi ise geçmişiyle can çekişiyor.